Yetişkinler için aşılar: hangileri gerçekten önemli

Çoğu kişi aşı kartını en son okulda görmüştür. Oysa aşı koruması 18 yaşında bitmez: Bazı aşıların tazelenmesi gerekir, bazıları ancak yetişkinlikte gündeme gelir ve kronik hastalıklarda ayrı öneriler geçerlidir.

Aşağıdaki genel bakışın dayanağı, Robert Koch Enstitüsü bünyesindeki Daimî Aşı Komisyonu’nun (STIKO) önerileridir. Sizin için bundan sapılabilir — bunu tek tek değerlendiriyoruz.

Herkesi ilgilendiren tekrar dozları

Tetanoz ve difteri — her on yılda bir. Tetanoz etkeni toprakta ve tozda bulunur; bahçede oluşan küçük bir yaralanma bile yeterlidir. Hastalık artık nadirdir ama bugün de sıklıkla ölümle sonuçlanır. Difteri bileşeni birlikte verilir, çünkü toplumdaki koruma zayıflamıştır.

Boğmaca — yetişkinlikte bir kez. Boğmaca çocuk hastalığı sayılır, ama değildir: Vakaların önemli bir bölümü, haftalarca süren yıpratıcı bir öksürük şeklinde yetişkinlerde görülür. Tekrar dozu, bir sonraki tetanoz aşısıyla birlikte bir defa uygulanır. Bebeklerle teması olanlar için özellikle önemlidir — yenidoğanlarda boğmaca hayati tehlike yaratabilir.

Çocuk felci. Çoğu kişi için çocuklukta yapılan temel bağışıklama yeterlidir. Hastalığın görüldüğü bölgelere seyahatlerde tekrar dozu uygundur.

60 yaşından sonra iki aşı eklenir

Zona (Herpes Zoster) — 60 yaşından, risk faktörü varsa 50 yaşından itibaren. Varicella-zoster virüsü, su çiçeği geçirildikten sonra ömür boyu vücutta kalır ve onlarca yıl sonra zona olarak yeniden etkinleşebilir. Korkulan, döküntüden çok zona sonrası nevraljidir: Aylarca, hatta yıllarca sürebilen ve tedavisi güç sinir ağrıları. Ölü aşı önerilir; iki ilâ altı ay arayla iki doz.

Pnömokok — 60 yaşından itibaren. Pnömokoklar bakteriyel zatürrenin en sık etkenidir. Kronik hastalık veya bağışıklık zayıflığı varsa aşı daha erken önerilir.

Yıllık: grip ve COVID-19

Grip (influenza) — 60 yaş üzeri, gebelik, kronik hastalıklar ve sağlık çalışanları için önerilir. En uygun dönem ekim–aralık ortasıdır. Aşı her yıl dolaşımdaki virüs varyantlarına göre güncellendiği için yıllık tekrar gerekir.

COVID-19 — 60 yaş üzeri kişiler, altta yatan hastalığı ya da bağışıklık yetmezliği olanlar ve sağlık çalışanları için yıllık tekrar önerilir. Her iki aşı tek randevuda yapılabilir.

Kronik hastalıklarda kurallar farklıdır

Diyabet, kalp, akciğer, böbrek veya karaciğer hastalığı olan, bağışıklığı baskılayan ilaç kullanan ya da dalağı olmayan kişilerde ağır seyir riski belirgin biçimde yüksektir. Bu gruplarda aşılar çoğu zaman daha erken, farklı aralıklarla veya farklı aşılarla planlanır.

Muayenehanemizdeki enfeksiyon hastalıkları deneyiminin somut olarak işe yaradığı noktalardan biri budur: Standart bir şemayı uygulamak yerine aşı planını hastalığınıza ve ilaçlarınıza göre belirliyoruz. Örneğin bağışıklık baskılanmasında canlı aşılardan kaçınmak ve tedaviyle doğru zaman aralığını korumak önemlidir.

Sıkça unutulan iki grup

Gebeler. Her gebelikte boğmaca (yenidoğanı korumak için üçüncü üç aylık dönemde) ve grip aşısı önerilir.

Seyahat edenler. Gidilecek yere göre hepatit A ve B, tifo, kuduz, FSME veya sarıhumma gündeme gelebilir. Danışmayı erken planlayın: Bazı aşı şemaları birkaç hafta sürer.

Aşı kartı kayıp mı?

Bu bir felaket değil, ama konuyu askıda bırakmak için de bir gerekçe değil. Kayıtlı olmayan aşılar yapılmamış sayılır ve yeniden başlanır. Fazladan aşı dozu bu durumda tehlikeli değildir. Bazı aşılar için koruma, kan tahliliyle (antikor ölçümü) kontrol edilebilir — ancak bu her aşı için anlamlı değildir ve her zaman sigorta kapsamında olmaz.

Neler sunuyoruz

STIKO’ya göre tüm standart aşılar, tekrar dozları, grip ve COVID-19 aşısı, kronik hastalık ve bağışıklık zayıflığında aşı danışmanlığı ve seyahat sağlığı danışmanlığı.

Aşı kartınızı bir sonraki randevunuza getirin — aşı randevusu olmasa bile. Gözden geçirip iki dakikada sırada ne olduğunu söyleriz.