Check-up: genel sağlık kontrolü gerçekte ne sağlar

Check-up, bir yeriniz ağrımadan önce yararlanabileceğiniz birkaç hizmetten biridir. Tam da bu yüzden sürekli ertelenir. Oysa konu, yıllarca hiçbir şikâyet yapmadan zarar veren hastalıklardır: yüksek tansiyon, yüksek kan yağları, diyabet ve böbrek hastalıkları.

Kimin hakkı var

Yasal sigortalılar check-up’tan

• 18–34 yaş arasında bir kez ve
• 35 yaşından itibaren üç yılda bir

yararlanabilir. Buna ek olarak 35 yaşından itibaren hepatit B ve C için bir defaya mahsus tarama hakkı vardır — her iki enfeksiyon da on yıllarca fark edilmeden seyrettiği ve bugün çok iyi tedavi edilebildiği hâlde sıkça atlanan bir tetkik.

Nelere bakılır

Görüşme. En başta gelir ve en çok bilgi veren bölümdür: geçirilmiş hastalıklar, ailedeki hastalıklar, ilaçlar, sigara, alkol, hareket, beslenme, uyku ve günlük yaşamdaki yükler.

Fizik muayene. Kalp ve akciğer dinleme, karın muayenesi, tansiyon ölçümü, nabız, kilo ve bel çevresi kontrolü, cilt, lenf bezleri ve damarların değerlendirilmesi.

Laboratuvar. Kandan toplam kolesterol, LDL, HDL, trigliseritler ve açlık kan şekeri bakılır. İdrar örneği böbrek ve idrar yolu hastalıkları ile henüz fark edilmemiş bir diyabet hakkında ipucu verir.

Değerlendirme. Sonunda elinize sayılarla dolu bir kâğıt değil, bir görüşme kalır: Bu değerler sizin için ne anlama geliyor, ne normal, ne izlenmeli ve şimdi ne yapmak mantıklı?

Sıklıkla birlikte yapılanlar

Yaşa, cinsiyete ve geçmişe göre aynı randevuya rahatlıkla eklenebilecek başka tetkikler de vardır:

• 35 yaşından itibaren iki yılda bir cilt kanseri taraması
• Aşı kartı üzerinden aşı durumunun gözden geçirilmesi
• İşaret varsa tiroid veya karın organları ultrasonu
• Görüşmede ya da muayenede bir bulgu çıkarsa EKG veya 24 saatlik tansiyon ölçümü

Check-up ne değildir

Check-up asıl anlamıyla bir kanser taraması değildir — bunun için ayrı programlar vardır — ve her şeyin yolunda olduğuna dair bir garanti değildir. İstatistiksel olarak en çok yaşam süresine mal olan ve en kolay etkilenebilen risklere yapılandırılmış bir bakıştır.

Tersi de geçerli: Şikâyetler check-up’a değil, kendi randevusuna aittir. Sizi somut olarak tedirgin eden bir şey varsa, lütfen bir sonraki taramayı beklemeyin.

Randevuya hazırlık

Yanınızda birkaç şeyle gelmek işe yarar:

1. Aç gelin — sekiz ilâ on iki saat bir şey yemeyin, su serbesttir. Randevu alırken teyit edin.
2. İlaç listenizi getirin, takviyeler dâhil.
3. Aşı kartınızı yanınıza alın.
4. Önceki sonuçlarınızı getirin, özellikle eski laboratuvar değerlerini. Bir değeri anlamlı kılan, zaman içindeki seyridir.
5. Sorularınızı not edin. Evde aklınızı kurcalayan şey, deneyimlerimize göre muayene odasında ilk unutulan şeydir.

Peki sonra?

Anormal değerler nadiren hemen ilaç gerektiği anlamına gelir. Tedavi çoğu zaman belirli aralıklarla kontrollerle ve kendi yönetebileceğiniz değişikliklerle başlar. Bunlardan hangisinin sizin durumunuzda gerçekçi ve anlamlı olduğunu birlikte konuşuruz — başarısız olan bir plandansa, tutan tek bir adım yeğdir.