Demir eksikliği: uykuyla geçmeyen yorgunluk

„Yeterince uyuyorum ama yine de sürekli yorgunum.” Bu cümle muayenehanede neredeyse her gün duyuluyor. Arkasında çoğu zaman nadir bir hastalık değil, demir eksikliği yatar — ve bu, çoğu durumda birkaç hafta içinde giderilebilir.

Demir neden bu kadar önemli

Demir, oksijeni akciğerden vücudun her hücresine taşıyan kırmızı kan pigmenti hemoglobinin yapı taşıdır. Demir eksikse vücut ihtiyacından az oksijen alır. Tipik şikâyetler bundan kaynaklanır:

• Bitkinlik ve çabuk yorulma
• Dikkat dağınıklığı
• Eforla nefes darlığı ve çarpıntı
• Solgun cilt, dudak kenarlarında çatlaklar, kırılgan tırnaklar
• Saç dökülmesi
• Baş ağrısı, baş dönmesi, kulak çınlaması
• Uykuya dalarken huzursuz bacaklar

Önemli bir nokta: Demir eksikliği, kansızlık ortaya çıkmadan önce de şikâyet yapabilir. Yani hemoglobin değeri hâlâ normal sınırlarda olabilirken demir depoları çoktan boşalmış olabilir.

Hangi değerler gerçekten bilgi verir

Burada çoğu zaman eksik ölçüm yapılır. Yalnızca hemoglobine bakmak yeterli değildir.

Ferritin en önemli değerdir: Demir depolarının ne kadar dolu olduğunu gösterir. Bir püf noktası var: Ferritin iltihaplanma durumunda da yükselir ve o zaman bir eksikliği gizleyebilir. Bu yüzden her zaman CRP ile birlikte değerlendirilir.

Transferrin satürasyonu tabloyu tamamlar ve kan yapımı için o an ne kadar demir bulunduğunu gösterir.

Tam kan sayımı — hemoglobin, eritrosit sayısı ve MCV ile — kansızlık olup olmadığını ve türünü söyler.

Bu değerleri muayenehanemizde çalışıyoruz; CRP ve kan şekeri için muayenehaneye ait hızlı laboratuvarımız bulunuyor.

Nedenini aramak tedavinin parçasıdır

Bu adım sıkça atlanır ve asıl risk buradadır. Demir eksikliği bir bulgudur, tanı değildir. Soru her zaman şudur: Demir neden eksik?

Artmış kayıp. Âdet gören kadınlarda en sık neden yoğun âdet kanamalarıdır. Buna karşılık erkeklerde ve menopoz sonrası kadınlarda demir eksikliği her zaman araştırılmalıdır, çünkü arkasında sindirim sisteminde fark edilmemiş bir kanama olabilir.

Artmış ihtiyaç. Gebelik, emzirme dönemi, ergenlikteki büyüme, yoğun dayanıklılık sporu.

Azalmış emilim. Çölyak hastalığı, kronik bağırsak iltihapları, mide ameliyatı sonrası durum, mide asidi baskılayıcı ilaçların sürekli kullanımı.

Yetersiz alım. Planlanmamış tamamen bitkisel beslenme, çok tek düze bir mutfak.

Tedavide ne işe yarar, ne yaramaz

İlk adım tabletlerdir. Bugün geçerli yaklaşım şu: her gün yerine gün aşırı. Vücut demir emilimini hepsidin hormonuyla düzenler; bu hormon bir demir alımının ardından yükselir ve ertesi gün emilimi yavaşlatır. Gün aşırı alım bu nedenle toplamda daha iyi emilir ve mideyi de daha az yorar.

Aç karnına ve C vitaminiyle. Yemekten yarım saat önce, tercihen bir bardak portakal suyuyla. Kahve, çay, süt ve kalsiyum takviyeleri emilimi belirgin şekilde azaltır; aralarında iki saat olmalıdır.

Sabır. Kan değerleri genellikle dört hafta içinde düzelir, ama demir depolarının dolması üç ilâ altı ay sürer. İyileşir iyileşmez tabletleri bırakan kişi, hemen hemen her zaman başa döner.

Tabletler yetmezse serum. Yan etki nedeniyle kullanılamıyorsa, bağırsakta emilim sorunu varsa ya da eksikliğin hızla giderilmesi gerekiyorsa demir serumu uygundur. Bunu muayenehanede uyguluyoruz — ama önce laboratuvar kontrolüyle, asla gelişigüzel değil.

Önermediklerimiz

„İhtimale karşı” demir preparatı kullanmak. Fazla demir zararsız bir fazlalık değildir: Karaciğer, kalp ve pankreasta birikir. Ayrıca fark edilmemiş bir demir birikim hastalığı — ki hiç de nadir değildir — varsa, iyi niyetli bir demir kürü gerçek zarar verir.

Aynı şekilde, bir wellness hizmeti olarak sunulsa bile, önceden laboratuvar kontrolü yapılmadan uygulanan serum kürleri de mantıklı değildir.

Nasıl ilerliyoruz

İlk randevuda şikâyetlerinizi, beslenmenizi, olası kanama kaynaklarını ve ilaçlarınızı konuşuyor, kan alıyoruz. Sonuçlar geldiğinde birlikte değerlendiriyoruz: Eksiklik var mı, ne düzeyde ve nedeni ne? Ardından tedaviyi belirliyor ve bir kontrol randevusu veriyoruz — genellikle sekiz ilâ on iki hafta sonra.

Uzun süredir yorgun hissediyor ve bunu strese bağlıyorsanız: Bir kan tahlili bu sorunun yanıtını hızla verir. Sormaya değer.